أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
449
قانون ( فارسى )
- اول بايد به تسكين درد بپردازى كه در اين عمل به داروهاى نرم كنندهء ماليدنى نياز دارى ، مگر اينكه مادهء دردآور و ژرفارو بسيار كممايه و رقيق باشد و گرنه داروى تحليل برنده بهرهاى نمىدهد . عرق النسا در مناطق سردسير ، در موسم سرما و در انسان چاق و گوشتالو صعب العلاج است و دير شفا مىيابد . و اگر در طرف چپ بدن باشد ناپيداتر از آن است كه در طرف راست باشد . اگر كسى كه عرق النسا دارد و تشخيص دادى مادهء به وجود آورندهء بيمارى خونى است ، بهترين علاجش رگ زدن است . نخست دست را رگ بزن ، بعد از آن از پاى خون بگير . نكند قبل از خونگيرى از دست بيمار ، رگ پايش را بزنى ! از همان رگزنى مراحل اوّل بيمار آسودهتر مىشود . اگر بيمار را قى دهى به نفع او است ، اما مسئلهء اسهال را به تأخير اندازى بهتر است . كوشش كن كه از قى كردن شديد ماده را بيرون دهد . چرا مىگويم اسهال را به تأخير انداز ؟ زيرا بيم آن مىرود كه اسهال مادهء بيمارى را به سوى پايين بدن برساند . اگر تشخيص دادى كه مادهء بيمارى بسيار كم است بيمار را اسهال دهى رواست . مصلحت آن است كه بيمار قبل از رگ زدن دو روز روزهدار باشد آنگاه او را رگ بزنى . اين را نيز بدان ! كه در علاج عرق النسا اگر رگ سياتيك را بزنى بسيار مفيدتر از زدن وريد صافن است ؛ مگر اينكه درد به سوى طرف خارج بدن زياد كشيده نشده باشد بلكه از آن نوع درد باشد كه در طرف رو به داخل بدن كشيده شده باشد . كه در اين حالت زدن رگ صافن بهتر از زدن رگ سياتيك است با اينكه سياتيك و صافن هر دو منشعب از يك رگ هستند و چون شاهرگ دست ( باسليق ) و شريان سباتى ( سرارو ، قيفال ) كه در هر دو دست هستند نيستند . ليكن در اينباره جالينوس تنها نام رگ ميان زانو و وريد صافن را مىبرد . زدن رگ ميان زانو در علاج سياتيك ( عرق النسا ) از زدن رگ عرق النسا و رگ صافن هر دو بهتر است . ممكن است در علاج عرق النسا ، رگ ميان انگشت بنصر و انگشت كوچك ( كالوج ) پا را بزنى و بعد از آن عرق النسا را بزنى . و گويند زدن اين رگ بهتر از زدن رگ عرق النسا است ؛ همچنانكه در علاج بيمارى كبد و طحال زدن رگ ميان انگشت بنصر و انگشت كوچك دست مفيدتر از زدن شاهرگ دست است . اگر مادهء به وجودآورندهء درد عرق النسا خونى نبود و بلغمى بود ، علاجش همان علاج ورمهاى به وجود آمده از مادهء خلط غليظ است ؛ پس نبايد قبل از پاكسازى كامل بيمار ، داروهاى تحليل برندهء بسيار تأثيربخش استعمال شود كه قبلا علت را تذكر داديم . و گفتيم قى دادن بهتر از اسهال دادن است زيرا اسهال مادهء خلط بدجنس را تحريك مىكند و به جاى دردمند مىرساند ، اما قى مادهء خلط بدجنس را از جاى دردمند تكان مىدهد و به جهت مخالف مىبرد و بهتر آن است كه بيمار را وسيله بورك و سركه قى دهى . اگر ديدى كه نياز به داروهاى قىآور بسيار قوى دارى كه خلط سردمزاج پرمايه را بيرون آورند ، بايد اوّل داروهايى را استعمال كنى كه نرمىبخش و گرمى بخشند . گاهى ممكن است كه در علاج عرق النسا - كه از اثر مادهء خلط بلغمى به وجود آمده باشد - باز نياز مبرم به رگزنى داشته باشى و نه يك بار بلكه چندين بار نياز به رگ زدن باشد . و لازم باشد كه بعد